Hayat

Bir “Koku” İle Döndüm Geçmişe…

Öyle kokular vardır ki koca bir geçmişi sığdırır içine. Günlükte saklı tuttuğunuz sayfalarca anıyı, bir parfüm kokusu anlatır da şaşırır kalırsınız.

Fırının önünden geçerken aldığınız ekmek kokusu, yıllar önce anneannenizin yaptığı tereyağlı tandır ekmeğini hatırlatır. Markette soluduğunuz naftalin kokusu ise annenizin çeyizinize sakladığı o el emeği yazmanın işlemelerini getirir gözlerinizin önüne. Misafirlikte dökülen limon kolonyası yine çocukluğunuzun bayramlarına götürür sizi. Bayramdan bir gün önce kolonyacı amcanın yolu tutulur, minik ellerinizdeki boş kolonya şişesi pompa yardımıyla dolduruldu. Sonra bayramda anneniz kapıyı çalan ufaklıkların başına dökerdi kolonyayı. Sadece bu kadar mı? Her yerin, her şeyin kokusu kendine hastır. Hastanenin, şehirlerarası otobüsün, bakkalın kokusu… Peki, koku bu kadar yaşanmışlığı nasıl saklı tutuyor beynimizin içinde? Hatıralarımız ve kokular arasındaki bağlantının sırrı ne?

En güçlü hafıza kaynağımız koku

Hafızayı, yaşam boyu edindiğimiz bilgilerin, anıların depolanması ve hatırlanması şeklinde tanımlayabiliriz. Genellikle görsel ve işitsel hafıza üzerinde durulurken koku hafızası geri planda kalır. Hâlbuki koku, hatıraları en kestirme yoldan beyne ulaştıran ve hatırlatan hafıza türüdür. Görsel olarak hafızamıza kaydettiğimiz bilgileri bir zaman sonra unutup karıştırabilirken aradan uzun yıllar geçse de annemizin kokusunu unutmayız meselâ. Parmak izi gibi herkesin kendisine has olan koku, aynı zamanda 24 saat boyunca çalışan tek duyu olması yönüyle de diğer duyulardan ayrılıyor.

Gelelim koku mekanizmasının nasıl işlediğine… Herhangi bir şeyi koklarken, burnun üst bölgesindeki koku alma tüycükleri devreye giriyor. Buradaki alıcılar, kokuyu türüne göre ayırıyor. Sonrasında koku, sinirler vasıtasıyla beyne ulaşıyor. Beynin limbik sisteminde bulunan koku alma merkezine iletilerek depolanıyor. Koku ve hafıza arasındaki ilişki ise beyindeki koku merkezinin, hafıza merkezine yakın olmasından kaynaklanıyor. Yaşadığımız bir anı ile bağlantılı olarak arşivlenen koku sinyali yıllar sonra bile koklandığında o hatıranın canlanmasını sağlıyor. Koku alma yetisi köreldiğinde ise insanlar anılarını kaybetme riski ile karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle sigara içmek gibi koku duyusuna zarar verecek etmenlerden kaçınmak gerekiyor.

Koku, davranışlarımızı yönlendiriyor

Hafızayı harekete geçiren kokunun işlevleri bununla sınırlı değil tabii. Aynı zamanda insan davranışlarını da etkileyen bir faktör koku. Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Vedat Bilgiç, kokunun davranışlar üzerindeki etkisini şöyle açıklıyor: “Güzel bir koku kişiye enerji verip, mutlu ederken kötü koktuğu için uzaklaşmak istediğimiz ortamlar ve insanlar da vardır. Dolayısıyla güzel kokan bir mekânda kendimizi rahat ve iyi hissedebilmemiz, kötü kokan bir yerde durmaktan rahatsız olmamız kokunun davranışlarımızı ne derece etkilediğini göstermektedir.” Tüketim sektörü de bu yüzden kokunun gücünü fırsata çevirmekte gecikmemiş. Nasıl mı? Meselâ o hoş kokular, giyim mağazalarında daha fazla vakit geçirmemize sebep oluyor. Ya da markette arka reyondan yükselen sıcak ekmek kokusu satışları üç katına kadar çıkarabiliyor.

Hastalıkların tedavisinde etkili…

Kimi kas ve romatizmal hastalıklar artık koku yoluyla iyileştiriliyor. Koku ile ilgili yapılan bilimsel çalışmalardan birinde gül kokusunun hafızayı güçlendirdiği ortaya çıktı. Alman bir bilim ekibi tarafından gerçekleştirilen çalışmada, gül kokulu bir odada uyuyan kişilerin zeka seviyelerinin arttığı görülmüş. Aynı şekilde İbn-i Sina ve Biruni gibi tıp alimleri, gülü akıl hastalarının tedavisinde kullanmış ve hafızayı açtığını keşfetmiş. Güllerin Efendisi’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) güzel koku ile ilgili buyurduğu bu hadis-i şerif de güzel kokunun ne kadar önemli olduğunu destekler nitelikte: “Dünyanızdan bana iki şey hoş göründü: Kadınlar ve güzel koku. Bir de gözümün aydınlığı namaza kondu.” Kokunun bu kadar faydasından sonra ne diyelim: “Söz uçar koku kalır”

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.